Gevel reinigen zonder hoge druk: welke methodes bestaan er?

Een hogedrukreiniger haalt vuil snel weg, maar dezelfde straal die het vuil loswerkt, kan ook het oppervlak van de steen en de voegen aantasten. Hieronder lees je waarom, welke zachtere methodes er bestaan en waarvoor elke methode geschikt is.

Waarom kan hoge druk een gevel beschadigen?

Omdat een waterstraal onder hoge druk schurend werkt. Op harde materialen valt dat mee, maar zachte steen, sommige baksteen en zwakke voegen verliezen er materiaal door.

De Nederlandse Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed schrijft dat hogedruk vooral bedoeld is voor harde, compacte materialen zoals graniet en baksteenmetselwerk met harde stenen en hard voegwerk, en dat de methode met beleid moet worden toegepast omdat de ondergrond al snel beschadigd raakt (RCE). De Amerikaanse National Park Service is even duidelijk: water onder te hoge druk is erg schurend en kan marmer, andere zachte steensoorten en sommige baksteen aantasten. Wie zand of steenkorrels in het afvalwater op de grond ziet liggen, werkt volgens de NPS waarschijnlijk met te veel druk (NPS).

Een tweede risico geldt voor elke reiniging met water: zijn de voegen niet in orde of is de gevel niet waterdicht, dan kan water door de muur naar binnen trekken en daar schade geven aan pleisterwerk en metalen ankers (NPS).

Welke methodes bestaan er om een gevel te reinigen zonder hoge druk?

Er zijn zes gangbare methodes, die elk een andere soort vervuiling aanpakken. De meeste werken met water, en een paar zijn enkel bedoeld voor plaatselijke vlekken.

Een product laten inwerken en zacht naspoelen

Een reinigingsproduct wordt met zeer lage druk op de gevel gespoten of met een borstel aangebracht, krijgt de tijd om in te werken en wordt daarna afgespoeld met water onder lage of matige druk. Verdunning en inwerktijd bepaal je best met een proef (NPS). De agressiviteit van zulke middelen verschilt sterk: zeepachtige middelen zijn mild, anorganische zuren zijn agressief en risicovol (RCE). Dit principe heet ook softwash; meer daarover lees je in wat is softwash. Over chloorhoudende producten gaat javel op de gevel. Een product dat algen of mos doodt, is een biocide en valt onder de Europese Biocidenverordening 528/2012 (Ctgb).

Spoelen met water onder lage druk

Volgens de NPS is dit waarschijnlijk de meest gebruikte methode om vuil van historisch metselwerk te halen. Je begint met een zeer lage druk, desnoods met een tuinslang, en verhoogt die alleen als het nodig is. Zachte borstels helpen bij hardnekkig vuil, metalen borstels krassen het oppervlak. Een niet-ionisch detergent helpt tegen vettig vuil (NPS). De GSA noemt water met een zachte borstel de zachtste methode voor metselwerk (GSA).

Nevelen

Bij nevelen wordt de gevel lange tijd zonder druk bevochtigd, zodat de vervuiling langzaam oplost en afstroomt. De methode wordt vooral ingezet tegen zwarte gipskorsten (RCE). De NPS noemt het bijzonder geschikt voor kalksteen en marmer, en zeer zacht, maar ook traag: het kan enkele dagen tot een week duren (NPS). Het nadeel is de hoeveelheid water. Bij te lange bevochtiging raakt de gevel verzadigd, met risico op vorstschade in de winter, meer biologische aangroei en vocht- of zoutschade binnen (RCE).

Gevel reinigen met stoom of heet water

Stoomreiniging is eigenlijk heet water onder lage druk, omdat de stoom meteen na de spuitmond condenseert. De NPS noemt het zacht en effectief, vooral voor zuurgevoelige steen, aangekoekt vuil en gedroogde plantenresten zoals hechtwortels van klimop (NPS). De RCE beschrijft verzadigde stoom tussen 100 en 150 °C als relatief veilig, omdat het oppervlak en het patina meestal niet worden aangetast, en vooral geschikt voor compacte natuursteen en weinig poreuze materialen zoals onbeschilderd beton (RCE).

Zacht stralen met een fijn straalmiddel

Bij historische gevels raadt de RCE, als er toch gestraald moet worden, lage druk van hooguit enkele bar aan met een fijnkorrelig straalmiddel zoals olivijnzand of kalkmeel (RCE). De NPS wijst erop dat ook zulke fijne methodes reinigen door een klein deel van het oppervlak mee te nemen. Ze horen daarom enkel op beperkte, moeilijke plekken, onder toezicht van een restaurateur, en nooit op een volledig gebouw (NPS).

Pasta's en kompressen

Een kompres is een pasta van een absorberend materiaal, zoals kaolien of een andere kleisoort, gemengd met een vloeistof. Tijdens het drogen trekt het de vlek uit de steen. Het is geschikt voor vlekken en graffiti die in de steen zijn getrokken, en ook voor zouten (NPS). De RCE noemt complexonpasta's voor plaatselijke, hardnekkige aanslag, met een nabehandeling met stoom of warm water (RCE).

Hoe kies je de methode die bij jouw gevel past?

Door de ondergrond en de vervuiling te bepalen en dan proefvlakken te maken, te beginnen met de zachtste methode. Zowel de RCE als de NPS en de GSA raden die proef aan voor er een keuze valt.

Het Belgische Buildwise (voorheen WTCB) koppelt in zijn Technische Voorlichting over gevelreiniging de reinigingstechnieken aan de gevelmaterialen en de soort vervuiling, van natuursteen en baksteen tot beton en coatings (Buildwise). Een proefvlak leg je op een weinig opvallende plek, en best zowel op een sterk als op een minder vervuilde zone (RCE).

De NPS raadt daarom aan enkele dagen voor de eerste verwachte vorst geen waterreiniging meer te plannen (NPS).

Veelgestelde vragen