Gevel reinigen met javel, bleekwater of soda: waarom we het afraden

Javel en soda staan in bijna elke kast, en op het eerste gezicht lijken ze een goedkope manier om een groene of grauwe gevel weer licht te krijgen. Toch raden we het af. Hieronder lees je wat deze producten precies zijn, wat ze doen met steen, voegen, metaal en de beplanting eronder, en wat je beter gebruikt.

Wat doet javel op een gevel?

Javel, ook bleekwater genoemd, is een oplossing van natriumhypochloriet in water. Het is een bleekmiddel dat organische aanslag zoals algen en mos oxideert, waardoor die lichter wordt.

Het Antigifcentrum legt uit dat javelwater, bleekwater en eau de Javel verschillende namen zijn voor dezelfde oplossing. Om te voorkomen dat er chloorgas vrijkomt, wordt er natriumhydroxide aan toegevoegd, waardoor de oplossing sterk alkalisch is (Antigifcentrum). Op een gevel zie je het effect snel: de groene kleur verdwijnt. Dat de gevel lichter oogt, betekent nog niet dat het probleem opgelost is.

Waarom raden we gevel reinigen met javel af?

Omdat javel resten nalaat die je niet ziet. Het kan zouten achterlaten in de steen, metaal aantasten en de beplanting en het water onder de gevel schaden, terwijl de aanslag vaak snel terugkomt.

Zouten in poreuze materialen. Baksteen, natuursteen, pleister en voegen zijn poreus en nemen vloeistof op. Historic Environment Scotland raadt behandelingen af die schadelijke zoutresten kunnen achterlaten, en noemt chloridehoudende bleekmiddelen als voorbeeld (Historic Environment Scotland). Zouten in metselwerk kunnen bij het drogen naar het oppervlak trekken en daar als een wit poeder verschijnen, de zogenaamde uitbloeiing (National Park Service).

Verkleuring. Javel is een bleekmiddel. Op gekleurde pleister, verf of lak kan het vlekken of kleurverschillen geven, die moeilijk te herstellen zijn.

Metaal. Het veiligheidsinformatieblad van een industriële natriumhypochlorietoplossing van BASF vermeldt dat de stof corrosief kan zijn voor metalen en noemt metaal bij de stoffen die je moet vermijden (BASF). Javel uit de winkel is minder sterk, maar het is dezelfde stof. De National Park Service wijst erop dat ook verborgen onderdelen, zoals ijzeren ankers die de gevel aan de structuur vasthouden, kunnen corroderen door reinigingsmiddelen.

Planten en afvalwater. Hetzelfde veiligheidsinformatieblad klasseert natriumhypochloriet als zeer giftig voor waterleven. Wat van de gevel loopt, komt in de border, op het terras of in de afvoer terecht. Volgens de National Park Service kunnen chemische reinigers bomen, struiken, gras en planten beschadigen.

Snelle hergroei. Historic Environment Scotland schrijft dat sommige organismen sporen vormen die bestand zijn tegen biociden en de steen kort na de behandeling opnieuw koloniseren. Het wijst er ook op dat overmatige groei vaak een ander probleem aangeeft, zoals een slecht werkende dakgoot of beschadigd voegwerk. Zolang die oorzaak blijft, komt de aanslag terug.

Is gevel reinigen met soda een beter idee?

Niet echt. Soda is alkalisch, en alkalische reinigers kunnen net als javel zouten in het metselwerk achterlaten.

Let wel op de naam, want er bestaan twee soorten soda. Soda, kristalsoda of schoonmaaksoda is natriumcarbonaat. Zuiver natriumcarbonaat kan irritatie veroorzaken, en daarom vermijd je contact met huid en ogen (Waarzitwatin). Bijtende soda is iets anders: natriumhydroxide, ook loog genoemd. Dat is veel agressiever. De National Park Service schrijft dat natriumhydroxide op metselwerk schade en bruingele vlekken kan geven en in de meeste gevallen niet op historisch metselwerk gebruikt mag worden. Alkalische reinigers kunnen bovendien zouten afzetten in het metselwerk die moeilijk volledig uit te spoelen zijn. Historic Environment Scotland voegt eraan toe dat sterk alkalische behandelingen op sommige steensoorten ijzervlekken kunnen veroorzaken.

Mag je javel mengen met een ontkalker of ammoniak?

Nee, nooit. Met een zuur komt chloorgas vrij, met ammoniak ontstaan chloramines, en beide dampen zijn schadelijk.

Het Antigifcentrum noemt het mengen van bleekwater met een zuur een vaak voorkomend ongeval: het zuur, bijvoorbeeld uit een ontkalker, doet het hypochloriet uiteenvallen en het chloor komt vrij als gas. Een eenmalige blootstelling kan de bovenste luchtwegen irriteren, met tranende ogen, een loopneus, een prikkelende keel en hoesten. Het Washington State Department of Health waarschuwt dat javel met ammoniak chloramines vormt, die onder meer hoesten, kortademigheid en pijn op de borst kunnen veroorzaken (Washington State Department of Health). Op een gevel is dat risico reëel: wie eerst een zure gevelreiniger of cementsluierverwijderaar gebruikt en daarna javel, mengt de twee op de muur.

Mag je zelf een product gebruiken dat mos en algen doodt?

Alleen als dat product daarvoor is toegelaten. Een product dat je gebruikt om algen of mos te doden, is een biocide, en biociden vallen onder de Europese Biocidenverordening (EU) 528/2012.

Volgens de Europese Commissie mag een biocide alleen op de markt gebracht of gebruikt worden als het goedgekeurde werkzame stoffen bevat en zelf is toegelaten (Europese Commissie). Kijk dus op het etiket of het product voor die toepassing is toegelaten, en volg de gebruiksaanwijzing. Historic Environment Scotland raadt aan elk middel eerst op een kleine, onopvallende plek te testen en merkt op dat middelen die voor mensen relatief veilig zijn, toch giftig kunnen zijn voor vogels, vissen en ongewervelde waterdieren.

Wat gebruik je dan wel om een gevel te reinigen?

Een product dat bij de ondergrond past, liefst pH-neutraal, met lage druk en een grondige spoeling. Historic Environment Scotland noemt pH-neutrale behandelingen in het algemeen de beste keuze.

De National Park Service raadt aan elke methode eerst op een klein proefvlak te testen, ramen en andere kwetsbare delen af te schermen en het spoelwater op te vangen. Daarnaast helpt het om de oorzaak aan te pakken: een gevel die nat blijft door een lekkende goot, vergroent opnieuw. Hoe je een gevel reinigt door het product te laten inwerken en zacht na te spoelen, lees je in wat is softwash. Waarom hoge druk voegen en pleister kan beschadigen, staat in gevel reinigen zonder hoge druk.

Veelgestelde vragen