Zonnepanelen reinigen: loont het in België?

Wie een dak met zonnepanelen beheert, krijgt vroeg of laat de vraag of die panelen gereinigd moeten worden. In België regent het vaak, en regen spoelt een deel van het vuil weg, lang niet alles. Hieronder lees je wat studies daarover zeggen en hoe je het voor je eigen dak inschat.

Hoeveel rendement kosten vuile zonnepanelen in België?

Meestal weinig, maar niet op elk dak evenveel. Europese en Belgische metingen komen uit op verliezen van enkele procenten, met grote verschillen tussen installaties.

Een Europese studie onder leiding van het Duitse lucht- en ruimtevaartcentrum DLR (Renewable Energy, 2024) schat het gemiddelde jaarlijkse verlies door vervuiling in Europa op 0,9% als regen de panelen telkens volledig schoonspoelt. Gaan de onderzoekers ervan uit dat regen maar 10% van het vuil meeneemt, dan stijgt dat verlies volgens dezelfde studie tot 5,3% (DLR). Volgens de auteurs ligt de werkelijkheid op de meeste installaties ergens tussen die twee uitersten, afhankelijk van de omgeving en het soort vuil.

Voor België zelf zijn er oudere metingen. Het rapport over vervuiling van het IEA PVPS-programma vermeldt een Belgische studie waarin het vermogensverlies over een periode van vijf weken tussen 3 en 4% lag (IEA PVPS). De DLR-studie haalt dezelfde Belgische studie aan voor een opbrengstverlies van 3 à 4% bij hoge pollenconcentraties. Grote opbrengstwinsten zijn op een gemiddeld Belgisch dak dus niet te verwachten.

Waarom spoelt de regen niet alles weg?

Omdat niet elk vuil even los zit. Los stof verdwijnt met een flinke bui, maar pollen, vogeluitwerpselen en industriële neerslag blijven volgens de DLR-studie vaak kleven tot iemand de panelen reinigt.

Ook de hellingshoek speelt mee. Zowel de DLR-studie als het IEA PVPS-rapport stellen dat de vervuiling toeneemt naarmate panelen vlakker liggen. Het IEA PVPS-rapport beschrijft een dakinstallatie in het regenrijke Zwitserse Burgdorf, met een spoorlijn op minder dan 100 meter en boerderijen in de buurt, waar men vooraf dacht dat de regen volstond. Na een droge periode ontstond een blijvende strook vuil langs de onderrand van de panelen, en volgens het rapport liep het verlies tegen de lente van 1998 op tot 10%. De DLR-studie noemt remstof als voorbeeld van vuil dat regen moeilijk wegkrijgt.

Zonnepanelen reinigen: wanneer loont het?

Vooral waar vuil blijft liggen en waar een klein verlies per paneel over veel panelen optelt.

Op grote bedrijfsdaken speelt ook de schaal. Het IEA PVPS-rapport stelt dat een reinigingsschema per installatie bepaald moet worden, en dat de eenvoudigste regel is om te reinigen zodra de kost van een reiniging lager ligt dan de opbrengst die je door vervuiling misloopt. De DLR-studie rekende dat door voor zeven landen waarvan reinigingskosten bekend waren: als regen alles schoonspoelt, was reinigen maar in enkele van die landen rendabel, als regen weinig meeneemt op de meeste locaties. De auteurs bevelen maatregelen tegen vervuiling in de meeste regio's aan, gezien de hoge elektriciteitsprijzen. Voor jouw dak komt het er dus op aan te weten wat je installatie werkelijk verliest.

Hoe weet je of je panelen vuil genoeg zijn om te reinigen?

Met je productiecijfers en een visuele controle, liefst allebei. Zo zie je of er echt een verlies is voor je iemand laat komen.

Het monitoringplatform van je omvormer toont de opbrengst per dag of per maand. Vergelijk die met dezelfde periode in vorige jaren of met delen van de installatie met dezelfde oriëntatie. Een productie die geleidelijk achterblijft bij vergelijkbaar weer kan op vervuiling wijzen, al kan ook een defect of schaduw de oorzaak zijn. Omdat het verlies volgens de DLR-studie op sommige plaatsen sterk verschilt van jaar tot jaar, volg je de cijfers best over langere tijd.

Voor de visuele controle kijk je vanaf de grond, vanuit een hoger gebouw of op foto's naar de onderrand van de panelen, naar uitwerpselen en naar groene aanslag.

Wat zeggen fabrikanten over reinigen en de garantie?

Dat verschilt per fabrikant, dus de handleiding van jouw panelen is de maatstaf. Het IEA PVPS-rapport wijst erop dat fabrikanten doorgaans een maximale waterdruk opgeven en dat de garantie kan vervallen als die overschreden wordt.

Een voorbeeld is de reinigingsrichtlijn die First Solar voor zijn eigen modules publiceert (First Solar). Ze noemt water uit omgekeerde osmose de beste keuze, legt de waterdruk aan de spuitmond op maximaal 35 bar en verbiedt water onder druk rechtstreeks op de afdichtingen en de aansluitdoos te richten. Wie de richtlijn niet volgt, kan volgens het document zijn garantie verliezen. Dezelfde richtlijn stelt ook dat regen bij veel installaties volstaat voor lichte vervuiling, en dat een goed getimede reiniging vooral bij zware vervuiling de opbrengst kan verbeteren. Andere fabrikanten hanteren andere regels, dus vraag het merk en type van je panelen op en lees hun instructies. Waarom osmosewater zonder vlekken opdroogt, lees je in wat is osmosewater.

Hoe gebeurt reinigen veilig?

Door zo weinig mogelijk op het dak te werken. Een dak op gaan is werken op hoogte, en zonnepanelen voegen daar een elektrisch risico aan toe.

Volgens de Belgische regels voor tijdelijke werkzaamheden op hoogte, zoals de FOD Werkgelegenheid ze samenvat, krijgt collectieve bescherming voorrang op persoonlijke bescherming en wordt er alleen op hoogte gewerkt als het weer de veiligheid van de werknemers niet in gevaar brengt (FOD Werkgelegenheid). De Britse arbeidsinspectie HSE raadt aan elk dak als breekbaar te behandelen tot een deskundige heeft vastgesteld dat het dat niet is, en wijst op lichtkoepels die bij bepaald licht moeilijk te zien zijn (HSE).

Daarbovenop komt de elektriciteit. First Solar waarschuwt in zijn richtlijn dat de spanning in een installatie overdag volstaat voor een dodelijke schok, zeker bij natte, gebarsten modules, en dat alleen opgeleid personeel modules hoort te reinigen. Hoe vaak een reiniging nodig is als ze zinvol blijkt, lees je in hoe vaak moet je zonnepanelen reinigen.

Veelgestelde vragen